اینکوترمز (Incoterms) قواعد بین‌المللی هستند که تعهدات و وظایف فروشنده و خریدار را در تحویل کالا تعیین می‌کنند.
این قواعد کمک می‌کنند تا موارد زیر از پیش مورد توافق قرار گیرند:
- چه کسی حمل‌ونقل را سازماندهی می‌کند؛
- چه کسی هزینه ارسال را پرداخت می‌کند؛
- چه کسی ترخیص و تشریفات گمرکی را انجام می‌دهد؛
- چه کسی کالا را بیمه می‌کند؛
- ریسک‌ها در چه نقطه‌ای از فروشنده به خریدار منتقل می‌شوند.
هر قاعده با یک کد سه‌حرفی مشخص می‌شود: EXW، FCA، FOB، CIF، DDP و غیره. قاعده انتخابی حتماً در قرارداد ذکر می‌شود و بر هزینه حمل، تقسیم مخارج و مسئولیت طرفین تأثیر می‌گذارد.
درک این نکته ضروری است که اینکوترمز فقط شرایط تحویل کالا را تنظیم می‌کند. این قواعد شرایط پرداخت، انتقال مالکیت کالا، مسئولیت نقض قرارداد و نحوه حل‌وفصل اختلافات را تعیین نمی‌کنند. این موارد باید به‌طور جداگانه در متن قرارداد درج شوند.
در ویرایش Incoterms 2020 تعداد ۱۱ قاعده تحویل معتبر است. تفاوت آن‌ها در حجم تعهدات فروشنده و خریدار، تقسیم هزینه‌ها و نقطه انتقال ریسک است.
نحوه خواندن نمودار Incoterms
نمودار اینکوترمز ۲۰۲۰
ناحیه خاکستری، بخشی را نشان می‌دهد که مسئولیت آن بر عهده فروشنده است. ناحیه سبز نشان‌دهنده مسئولیت خریدار است. علامت قرمز نقطه انتقال ریسک از فروشنده به خریدار را مشخص می‌کند.
هرچه قاعده در ردیف پایین‌تری قرار داشته باشد، تعهدات بیشتری بر عهده فروشنده خواهد بود.
حداقل مسئولیت فروشنده در EXW پیش‌بینی شده است و حداکثر مسئولیت در DDP است.
برای انتخاب قاعده تحویل کافی است به سه پرسش پاسخ دهید:
- چه کسی پرداخت می‌کند؟
- مسئولیت بار با چه کسی است؟
- چه کسی تشریفات گمرکی را انجام می‌دهد؟
به همین دلیل جدول ساده‌تری را برای درک بهتر اینکوترمز آماده کرده‌ایم:
| قاعده | نوع حمل | پرداخت‌کننده حمل اصلی | انجام‌دهنده تشریفات صادرات | انجام‌دهنده تشریفات واردات | محل انتقال ریسک |
|---|---|---|---|---|---|
| EXW | هر روشی | خریدار | خریدار | خریدار | در انبار فروشنده |
| FCA | هر روشی | خریدار | فروشنده | خریدار | هنگام تحویل به حمل‌کننده |
| FAS | دریایی | خریدار | فروشنده | خریدار | در کنار کشتی |
| FOB | دریایی | خریدار | فروشنده | خریدار | پس از بارگیری روی کشتی |
| CFR | دریایی | فروشنده | فروشنده | خریدار | پس از بارگیری روی کشتی |
| CIF | دریایی | فروشنده | فروشنده | خریدار | پس از بارگیری روی کشتی |
| CPT | هر روشی | فروشنده | فروشنده | خریدار | هنگام تحویل به حمل‌کننده |
| CIP | هر روشی | فروشنده | فروشنده | خریدار | هنگام تحویل به حمل‌کننده |
| DAP | هر روشی | فروشنده | فروشنده | خریدار | در محل مقصد قبل از تخلیه |
| DPU | هر روشی | فروشنده | فروشنده | خریدار | پس از تخلیه |
| DDP | هر روشی | فروشنده | فروشنده | فروشنده | در محل مقصد |
در ادامه هر قاعده تحویل، ویژگی‌ها و تقسیم وظایف بین فروشنده و خریدار را به‌طور مفصل بررسی می‌کنیم.
EXW (Ex Works) — تحویل در محل کار
قاعده EXW با حداقل تعهدات برای فروشنده همراه است. او کالا را در محل توافق‌شده، معمولاً در انبار خود، آماده تحویل می‌گذارد. تمام هزینه‌ها، تشریفات و ریسک‌های بعدی بر عهده خریدار است.
این گزینه برای شرکت‌هایی مناسب است که فرآیند لجستیک را خودشان مدیریت می‌کنند و با ناوگان یا حمل‌کنندگان اختصاصی خود همکاری دارند.
تعهدات فروشنده:
- بسته‌بندی کالا
- علامت‌گذاری بار
- آماده‌سازی کالا در محل توافق‌شده
- تحویل اسناد
تعهدات خریدار:
- بارگیری کالا
- سازماندهی حمل‌ونقل
- انجام تشریفات صادرات
- انجام تشریفات واردات
- پرداخت هزینه ارسال
انتقال ریسک: هنگام تحویل کالا در محل توافق‌شده.
FCA (Free Carrier) — تحویل به حمل‌کننده
در قاعده FCA، فروشنده کالا را به شرکت حمل‌کننده‌ای که خریدار تعیین کرده است تحویل می‌دهد. همچنین ترخیص گمرکی صادرات را نیز فروشنده انجام می‌دهد.
یکی از محبوب‌ترین قواعد در حمل‌ونقل بین‌المللی جاده‌ای و کانتینری است.
تعهدات فروشنده:
- بسته‌بندی کالا
- علامت‌گذاری بار
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- تحویل کالا به حمل‌کننده
تعهدات خریدار:
- سازماندهی حمل اصلی
- پرداخت هزینه حمل
- انجام تشریفات گمرکی واردات
- تحویل گرفتن کالا
انتقال ریسک: در زمان تحویل کالا به حمل‌کننده.
FAS (Free Alongside Ship) — تحویل در کنار کشتی
این قاعده فقط برای حمل‌ونقل دریایی و آبراه‌های داخلی کاربرد دارد. فروشنده بار را به بندر می‌رساند و در کنار کشتی قرار می‌دهد.
پس از آن، مسئولیت به خریدار منتقل می‌شود.
تعهدات فروشنده:
- بسته‌بندی کالا
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- رساندن بار به بندر
- قرار دادن بار در کنار کشتی
تعهدات خریدار:
- اجاره (چارتر) کشتی
- سازماندهی بارگیری روی کشتی
- پرداخت هزینه حمل دریایی
- انجام تشریفات واردات
انتقال ریسک: پس از قرار گرفتن بار در کنار کشتی.
FOB (Free On Board) — تحویل روی عرشه کشتی
در قاعده FOB، فروشنده نه تنها کالا را به بندر می‌رساند، بلکه آن را روی کشتی بارگیری می‌کند.
پس از بارگیری، مسئولیت کالا به خریدار واگذار می‌شود.
تعهدات فروشنده:
- بسته‌بندی کالا
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- رساندن بار به بندر
- بارگیری کالا روی عرشه کشتی
تعهدات خریدار:
- اجاره (چارتر) کشتی
- پرداخت هزینه حمل دریایی
- انجام تشریفات گمرکی واردات
- سازماندهی مراحل بعدی حمل
انتقال ریسک: پس از بارگیری روی کشتی.
CFR (Cost and Freight) — هزینه و کرایه حمل
فروشنده هزینه حمل دریایی تا بندر مقصد را پرداخت می‌کند، اما ریسک مفقودی یا آسیب به کالا در همان بندر مبدأ به خریدار منتقل می‌شود.
به همین دلیل، CFR اغلب با تحویل «کلید در دست» اشتباه گرفته می‌شود.
تعهدات فروشنده:
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- بارگیری کالا روی کشتی
پرداخت کرایه حمل دریایی
تعهدات خریدار:
- انجام تشریفات گمرکی واردات
- سازماندهی حمل پس از ورود کالا
- پذیرش ریسک‌ها پس از بارگیری
انتقال ریسک: پس از بارگیری روی کشتی.
CIF (Cost, Insurance and Freight) — هزینه، بیمه و کرایه حمل
شرایط مشابه CFR است، با این تفاوت که فروشنده موظف است بیمه بار را نیز خریداری کند.
بیمه‌نامه به نفع خریدار صادر می‌شود.
تعهدات فروشنده:
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- بارگیری کالا روی کشتی
- پرداخت کرایه حمل دریایی
- بیمه کردن محموله
تعهدات خریدار:
- انجام تشریفات گمرکی واردات
- سازماندهی مراحل بعدی حمل
- پذیرش ریسک‌ها پس از بارگیری
انتقال ریسک: پس از بارگیری روی کشتی.
CPT (Carriage Paid To) — کرایه حمل پرداخت‌شده تا
فروشنده حمل کالا تا مقصد توافق‌شده را سازماندهی کرده و هزینه آن را پرداخت می‌کند.
با این حال، ریسک بسیار زودتر — در لحظه تحویل بار به اولین حمل‌کننده — به خریدار منتقل می‌شود.
تعهدات فروشنده:
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- تحویل بار به شرکت حمل‌کننده
- پرداخت هزینه حمل تا مقصد
تعهدات خریدار:
- انجام تشریفات گمرکی واردات
- پذیرش ریسک‌ها پس از تحویل به حمل‌کننده
- سازماندهی تخلیه بار
انتقال ریسک: هنگام تحویل بار به اولین حمل‌کننده.
CIP (Carriage and Insurance Paid To) — کرایه حمل و بیمه پرداخت‌شده تا
این قاعده مشابه CPT است، اما فروشنده علاوه بر آن موظف است کالا را در تمام طول مسیر بیمه کند.
بسیار پرکاربرد در حمل‌ونقل ترکیبی و چندوجهی.
تعهدات فروشنده:
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- پرداخت هزینه حمل
- بیمه کردن محموله
- تحویل کالا به حمل‌کننده
تعهدات خریدار:
- انجام تشریفات گمرکی واردات
- سازماندهی تخلیه بار
انتقال ریسک: هنگام تحویل به اولین حمل‌کننده.
DAP (Delivered At Place) — تحویل در محل مقصد
فروشنده کالا را به مقصد توافق‌شده می‌رساند و تقریباً در تمام طول مسیر ریسک‌ها را متقبل می‌شود.
تخلیه بار توسط خریدار انجام می‌گیرد.
تعهدات فروشنده:
- سازماندهی حمل‌ونقل
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- رساندن کالا به مقصد
تعهدات خریدار:
- تخلیه کالا
- انجام تشریفات گمرکی واردات
انتقال ریسک: در مقصد، پیش از تخلیه بار.
DPU (Delivered at Place Unloaded) — تحویل در محل مقصد با تخلیه
تنها قاعده اینکوترمز است که در آن فروشنده موظف است علاوه بر حمل، تخلیه بار را نیز هماهنگ و پرداخت کند.
تعهدات فروشنده:
- سازماندهی حمل‌ونقل
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- رساندن کالا به مقصد
- تخلیه کالا
تعهدات خریدار:
- انجام تشریفات گمرکی واردات
انتقال ریسک: پس از اتمام کامل تخلیه بار.
DDP (Delivered Duty Paid) — تحویل با پرداخت حقوق و عوارض گمرکی
حداکثر تعهدات بر عهده فروشنده است. او حمل‌ونقل، تشریفات صادرات و واردات را سازماندهی کرده و همچنین عوارض و پرداخت‌های گمرکی را می‌پردازد.
برای ارسال محموله به روسیه، امکان استفاده از قاعده DDP باید قبل از امضای قرارداد به‌صورت مجزا مورد توافق قرار گیرد.
تعهدات فروشنده:
- سازماندهی حمل‌ونقل
- انجام تشریفات گمرکی صادرات
- انجام تشریفات واردات و ترخیص گمرکی
- پرداخت عوارض گمرکی و مالیات‌ها
- تحویل کالا به مقصد
تعهدات خریدار:
- تحویل گرفتن کالا
انتقال ریسک: در محل مقصد.
نحوه انتخاب قاعده تحویل
اینکوترمز ۲۰۲۰ به فروشنده و خریدار کمک می‌کند تا تعهدات، هزینه‌ها و نقطه انتقال ریسک را در معامله بین‌المللی کالا از قبل تعیین کنند.
انتخاب قاعده به این بستگی دارد که چه کسی باید فرآیند حمل را کنترل کند و هزینه‌های اصلی انتقال کالا را بپردازد.
| قاعده | در چه شرایطی |
|---|---|
| EXW | زمانی که خریدار کلیه امور لجستیک را مستقلاً مدیریت می‌کند |
| FCA | برای اغلب حمل‌ونقل‌های بین‌المللی کانتینری و جاده‌ای |
| FAS | برای برخی محموله‌های فله و بسته‌بندی‌نشده دریایی |
| FOB | برای حمل دریایی، زمانی که بارگیری روی کشتی بر عهده فروشنده است |
| CFR | اگر فروشنده هزینه حمل دریایی را پرداخت می‌کند، ولی بار را بیمه نمی‌کند |
| CIF | اگر خریدار به پوشش بیمه‌ای محموله توسط فروشنده نیاز دارد |
| CPT | برای حمل‌ونقل چندوجهی بدون الزام به بیمه بار |
| CIP | برای حمل‌ونقل چندوجهی همراه با پوشش بیمه بار |
| DAP | اگر فروشنده بار را تا محل توافق‌شده می‌رساند و خریدار ترخیص واردات را انجام می‌دهد |
| DPU | اگر فروشنده ملزم به تحویل کالا به همراه تخلیه آن باشد |
| DDP | اگر فروشنده تقریباً تمامی مسئولیت‌های حمل و ترخیص گمرکی را بر عهده می‌گیرد |
قاعده یکسانی برای همه معاملات وجود ندارد. برای هر محموله باید مسیر، نوع وسیله نقلیه، الزامات بیمه‌ای و نحوه تقسیم هزینه‌ها میان طرفین معامله به‌دقت ارزیابی شود.
چنانچه در انتخاب قاعده مناسب تحویل مردد هستید، متخصصان TransGID آماده‌اند تا با بررسی دقیق مسیر، نوع وسیله نقلیه، ویژگی‌های بار و نیازمندی‌های حمل، بهترین و به‌صرفه‌ترین راهکار را به شما پیشنهاد دهند.